Adam Koc – zapomniany patriota

Poseł i senator pułkownik Adam Ignacy Koc jest postacią prawie zupełnie zapomnianą, zna go właściwie tylko wąskie grono historyków, a przecież całe swoje życie poświęcił Polsce.

Urodził się 31 VIII 1891r. w Suwałkach. Pochodził ze szlacheckiej rodziny o tradycjach niepodległościowych. Jego dziadek, Leon, walczył w powstaniu styczniowym, za co skazano go na rok więzienia. Uniknął więc losów innych powstańców, których powieszono na Górze Szubienicznej na przedmieściach Suwałk. Babka, Waleria, była kurierką Rządu Narodowego. Ojciec Adama, Włodzimierz, uczył się w Szkole Głównej w Warszawie, która była kuźnią polskiego pozytywizmu. Kocowie mieszkali w Suwałkach w domu Karoliny Zahorskiej przy ulicy Krzywej 80, tam Adam poznał Aleksandrę Szczerbińską, wnuczkę Zahorskiej i przyszłą żonę marszałka Piłsudskiego.

Adam Koc uczył się w suwalskim gimnazjum, w roku 1905 za udział w strajku szkolnym wymierzonym przeciwko rusyfikacji został relegowany ze szkoły i musiał podjąć naukę w szkole handlowej. Należał do Narodowego Związku Robotniczego, pisał do ,,Tygodnika Suwalskiego”. Maturę zdał w podkrakowskim gimnazjum klasycznym w Podgórzu w 1912 roku i rozpoczął studia polonistyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie zaangażował się w działalność niepodległościową.

Od 1909 r. działał w Krakowie w Związku Rewolucyjnej Młodzieży Narodowej, do której wstąpiła grupa kolegów z czasów strajku szkolnego w Suwałkach, m.in. Aleksander Putra. Potem Adam Koc został członkiem Związku Walki Czynnej, wstąpił do niego również jego brat Leon. Emanacją ZWC były związki strzeleckie, do krakowskiego oddziału należał Adam Koc, gdzie poznał Józefa Piłsudskiego – człowieka, który przez całe życie był dla Koca najwyższym autorytetem oraz wzorem i z którym związał swoją służbę ojczyźnie.

Koc był założycielem Polskiej Organizacji Wojskowej, komendantem okręgu warszawskiego, a następnie komendantem naczelnym POW. W Legionach Polskich walczył od 1915 roku jako oficer I Brygady. We wrześniu 1916 r. został ciężko ranny w walkach z wojskiem rosyjskim pod Sitowiczami. Od lipca 1917 roku do kwietnia 1918 w związku z kryzysem przysięgowym był internowany w Beniaminowie. Po wyjściu na wolność kierował pracami POW, a szczególnie pod nieobecność Edwarda Śmigłego-Rydza. Na początku listopada 1918 roku dochodziło w Warszawie do rozbrajania Niemców, w czym dużą rolę odgrywał Koc. 10 listopada witał on na dworcu w Warszawie wracającego z internowania z Magdeburga Józefa Piłsudskiego i składał mu raport. Stał się jego bliskim współpracownikiem.

Od grudnia 1919 roku walczył już w szeregach Wojska Polskiego. W 1920 roku brał udział w obronie Warszawy przed bolszewikami, dowodząc już jako podpułkownik 201 pułkiem piechoty, a potem Dywizją Ochotniczą, z którą m.in. wyzwolił Grodno. Uzyskał stopień pułkownika. Do 1928 r. w wojsku  zajmował różne stanowiska, między innymi sekretarza kapituły Orderu Virtuti Militari. W latach 1936-1938 był komendantem Głównego Związku Legionistów.

Adam Koc udzielał się jako działacz państwowy, społeczny, uzyskując mandat posła na Sejm Rzeczypospolitej. Od 1928 r., pełnił tę funkcję przez kolejnych 10 lat.  Kandydował z różnych okręgów, zaś w roku 1935 uzyskał mandat poselski z rodzinnego okręgu obejmującego powiaty suwalski, augustowski i sokólski. Jako poseł na Sejm II kadencji zasiadał w  komisji wojskowej. W trakcie tej kadencji pełnił funkcję przewodniczącego grupy posłów i senatorów BBWR  Małopolski Wschodniej. Natomiast godność senatora pełnił w latach 1938–1939. W 1937 r. ogłosił napisaną przez marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza deklarację ideowo-polityczną Obozu Zjednoczenia Narodowego i pełnił w początkowym okresie funkcję jego szefa, starając się skupić wokół obozu sanacyjnego różne środowiska, także młodzież z ONR ,,Falanga”. Zakładał czasopisma, między innymi ,,Gazetę Polską” i ,,Cyrulika Warszawskiego” oraz różne czasopisma wojskowe i rządowe.

W okresie kampanii wrześniowej 1939 r. kierował ewakuacją  złota z Banku Polskiego. Potem, krótko,  A. Koc był ministrem skarbu oraz ministrem przemysłu i handlu w rządzie londyńskim. We wrześniu 1940 r. na polecenie Władysława Sikorskiego Adam Koc wyjechał do USA, gdzie starał się o odzyskanie polskiego złota i został jednym ze współzałożycieli Polskiego Instytutu Nauki i Sztuki w Ameryce oraz był radcą finansowym w polskiej ambasadzie. Po wojnie pozostał w Stanach Zjednoczonych działając w Instytucie im. Józefa Piłsudskiego. Współpracował też z Radiem Wolna Europa.

Zmarł 3.02.1969r. w Nowym Jorku. Został pochowany na cmentarzu w Oksfordzie obok swego brata Leona. Na jego nagrobku obok napisu „Kawaler Virtuti Militari”  widnieje także napis „SUWALCZANIN”.

Zostaw odpowiedź